Condens in de kelder of kruipruimte: oorzaak en wat je eraan doet

Condens in een kelder of kruipruimte is niet ongewoon. Kelders staan voortdurend in contact met de vochtige bodem, en kruipkelders zijn volgens het Steunpunt Duurzaam Bouwen doorgaans nog een pak vochtiger. Op deze pagina lees je waarom condens ontstaat, waarom je de kelder toch moet ventileren en wat helpt, met informatie van het Steunpunt Duurzaam Bouwen en Buildwise.

Waarom condens vooral in de zomer ontstaat

Oppervlaktecondensatie in een kelder doet zich volgens Buildwise vooral voor in de zomer. Wanneer warme, vochtige buitenlucht langs de koudere kelderwanden strijkt, kan die condenseren aan het oppervlak. Het Steunpunt Duurzaam Bouwen legt uit waarom: de warme lucht komt via de ventilatieopeningen binnen en koelt af. Koude lucht kan minder vocht bevatten dan warme lucht, dus de relatieve vochtigheid stijgt en het vocht condenseert op de koudste oppervlakken. Die zomercondensatie kan schimmel veroorzaken.

Een beperkte, tijdelijke bevochtiging van de kelderwanden of de keldervloer is volgens Buildwise op zich niet abnormaal en geen noemenswaardig probleem als de ruimte enkel als berging of garage dient.

Toch blijven ventileren

Zonder ventilatie krijg je in een kelder volgens het Steunpunt een permanent hoog vochtgehalte, met condensatie (vaak op de vloer), schimmel en houtrot als gevolg, en het risico op een vochtprobleem op de verdieping erboven. Het Steunpunt besluit dat niet ventileren altijd slechter is dan ventileren, ook al riskeer je zomercondensatie en zoutkristallisatie. Het komt erop aan een evenwicht te vinden tussen voldoende en niet te veel ventileren. De ventilatietips van het Steunpunt hieronder gaan over bestaande kelders buiten het beschermd volume van de woning: kelders die je niet hoeft te isoleren en bijvoorbeeld als bergruimte gebruikt.

• Rechtstreeks met buitenlucht. Een kelder buiten het beschermd volume ventileer je volgens het Steunpunt afzonderlijk van de woning, rechtstreeks met buitenlucht, met minstens twee openingen per ruimte van elk minstens 160 mm diameter, bij voorkeur overhoeks in tegenoverliggende wanden.
• Kelderopeningen niet dichtmaken. Bestaande kelderopeningen afsluiten is volgens het Steunpunt geen goed idee. Is het toch gebeurd, maak ze dan terug open.
• Niet overmatig in de zomer. Buildwise raadt aan de kelder in de zomer niet overmatig te ventileren, omdat de buitenlucht dan warm en vochtig is en de kans op condensatie reëel.

Lees meer in kelder ventileren.

Wat helpt nog tegen condens in de kelder?

• Isoleren. Je zou het verschijnsel volgens Buildwise kunnen vermijden door de oppervlaktetemperatuur van de kelderwanden en de keldervloer te verhogen, bijvoorbeeld met isolatie. Het Steunpunt houdt bestaande kelders wel het liefst buiten het beschermd volume, zodat je ze niet hoeft te isoleren, en waarschuwt dat binnenisolatie nooit zonder risico is: in een ondergrondse ruimte zijn er bijkomende aandachtspunten.
• Een luchtontvochtiger. Met een luchtontvochtiger kan je volgens Buildwise inspelen op de luchttemperatuur in combinatie met de relatieve luchtvochtigheid. Lees ook een bouwdroger in de kelder.
• Lucht uit de woning. Volgens het Steunpunt zou je het risico op zomercondensatie kunnen verminderen door de kelder op heel warme dagen met binnenlucht van de woning te ventileren, maar dat ligt niet voor de hand. De enige mogelijke optie is dan een luchtdicht afsluitbare, geïsoleerde opening vanuit de inkomhal naar de kelder, met een ventilator die enkel draait als er risico op zomercondensatie is. De lucht mag niet uit vochtige ruimtes zoals badkamer of keuken komen, en een correcte ventilatie van de woning blijft belangrijker.

Witte uitslag: geen schimmel maar zout

In de winter warmt de koude buitenlucht in de kelder op, zodat muren en vloer meer vocht afgeven. De zouten uit de grond blijven bij het uitdrogen achter en kunnen kristalliseren. De witte uitslag op veel kelderwanden is volgens het Steunpunt dus geen schimmel maar gekristalliseerd zout. Is dat echt een groot probleem, dan kan je een saneerpleister overwegen, die volgens het Steunpunt doorgaans 5 tot 15 jaar meegaat en niet dampdicht afgewerkt mag worden.

Condens in de kruipkelder

Kruipkelders kampen volgens het Steunpunt vaak met condensatie tegen de onderkant van het plafond. Het Steunpunt noemt deze maatregelen:

• een laag schelpen op de bodem, van minstens 30 cm dik. De holle schelpen vangen de waterdamp op voor die opstijgt;
• een vochtbestendige folie op de bodem;
• thermische isolatie tegen het plafond van de kruipkelder, dus de onderkant van de vloer erboven, tegen warmteverlies van de woning naar de kelder;
• ventilatie: grotere (kruip)kelders hebben volgens het Steunpunt meerdere ventilatieopeningen nodig.

Lees ook vocht in de kruipruimte oplossen en een bodemfolie in de kruipruimte.

Bronnen

Deze pagina steunt op de volgende openbare bronnen. De cijfers en uitspraken hierboven komen uit deze publicaties.

• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Buildwise, Waarom treedt er soms oppervlaktecondensatie op in een kelder?